Сезонның соңгы аккорды

Гидрометеоүзәк фаразлары кайчак туры килеп бетми, шуңа күрә кирәкле чараларны һәм төп срокларны бакчачы үз тәҗрибәсеннән чыгып, интуициясенә таянып һәм һава шартларына карап билгели.

Хәзерге вакытта соң өлгерүче яшелчәләр – чәчәкле һәм ак кәбестәне җыеп алу төгәлләнеп бара. Гадәттә бу культураны беренче  кыраулардан соң җыялар. Яшелчәдә шикәр күбрәк туплана, димәк, эшкәртү һәм саклау процессында тәм һәм технологик сыйфатлары яхшыра.

Туфракны эшкәртү – көзге мөһим алым, яз көне су баскан җирләр генә искәрмә булып тора. Әгәр дә сидератларны эшкәртергә өлгермәгән булсагыз, борчылмагыз, мәсәлән, горчица әле үсәчәк һәм кыш көне карны яхшы тотачак һәм туфракны җил эрозиясеннән саклаячак.

Быелгы көз бик коры, җирдә дым җитми. Шуңа күрә туфракны тигезләргә һәм казыганда кәсләрне ватарга тырышмагыз: туфрак структурасын бозу киләчәк уңышка файда китермәс.

Бу вакытка кыякка суган һәм сарымсак утыртуны төгәлләргә кирәк. Шуны да исегездә тотыгыз: бу культуралар салкынга кадәр көчле тамыр җибәрергә, ләкин шытып чыкмаска тиеш. Җир өстенә калкып чыккан очракта суган һәм сарымсакның кышлау шартлары шактый катлаулана.

Көз ахырында укроп, редиска, кишер һәм петрушка чәчү өчен, җирне казырга, тигезләргә һәм бераз тыгызларга, аннары 1-1,5 см тирәнлектә буразналар ясап, коры орлыкны чәчәргә кирәк. Тотрыклы түбән температура урнашканнан соң, буразналарга алдан әзерләнгән туфрак (туңмасын өчен, аны җылы бүлмәдә саклыйлар) салып чыгалар. Бу шартларны үтәгән очракта орлыклар язга кадәр шытып чыкмаячак.

Җир җиләгенә игътибар итегез. Бу культураның мыеклары булырга тиеш түгел. Тамыр системасын кышкылыкка ачык калдырмагыз – туфрак яки мүлчә белән каплагыз.

Җимеш агачлары кәүсәсен һәм эре ботакларын агартып өлгермәгән булсагыз, моны октябрь ахырында (температура +5 градустан түбән булмаганда) эшләгез. Бу алым агач кайрысын февраль һәм мартта кояшта пешүдән саклаячак. Яшь агачларны кимерүчеләрдән (тычканнардан, куяннардан) саклагыз, ә санитар кисү үткәргәндә, һичьюгы 3-5 мм төпчә калдырыгыз.

Участоктагы һәр куак, һәр агач көзен җитәрлек күләмдә дым алырга тиеш – туфрак 50-60 см тирәнлеккә дымланырлык итеп су сибәргә кирәк. Кышын кардан һәм җилдән сынмасын өчен, карлыган, крыжовник ботакларын бәйләп куярга кирәк.

Көз көне, кагыйдә буларак, корткычлардан һәм авырулардан профилактик эшкәртү үткәрелә. Җимеш-җимеш агачларына 5-6 процентлы карбамид эремәсе (10 литр суга 500 г) сиптерегез. Аяз көнне эшкәртегез, кәүсә тирәли дә сиптерегез. Ботакларда калып кипкән җимешләрне җыеп алыгыз һәм участоктан чыгарыгыз, коры яфракларны яндырыгыз. Шул рәвешле сез үсемлекләрдәге зарарлы бөҗәкләрнең күпсанлы ояларын һәм гөмбәчек авырулары спораларын юк итәсез. Агач көле кертү дә авырулардан коткара. Өстәвенә, ул туфракның ачылыгын яхшырту өчен экономияле чара да булып тора.

П. АРТАМОНОВ.

“Бакча эшләре” рубрикасын алып баручы.