“Барысына да иминлек һәм бәхет телим!”

Аларга хакимият һәм җәмәгать оешмалары вәкилләре дә кушылды. Һәм бу очраклы түгел, бит әлеге ханым озын гомерле кеше булудан тыш, нацизмның нәрсәгә сәләтле булуының тере шаһиты да.

Мария Семеновна 1936 елда Воронеж өлкәсендә туган. Сугыш башланганда кызга нибары биш яшь булган. Ваемсыз балачак бер мизгелдә юкка чыккан – әтисе фронтка киткән, ә 1942 елның июлендә әнисе һәм сеңлесе белән бергә яшәгән Острогожский районының Криница авылын немецлар басып алган. Халыкны урыннарыннан куып чыгарганнар һәм әсирлеккә алып киткәннәр. Архив мәгълүматларына ярашлы, Каменский һәм Острогожский районнарында 1942 елда гитлерчылар 14 концлагерь булдырган, аларның берсенә әнисе Рыбалкина Наталья Ильинична һәм сеңлесе Оля белән Мария дә эләккән. 

- Фашистлар безне 12 километр куып барды, - дип сөйли Мария Семеновна, – ә аннары складка охшаган салкын, дымлы бинага урнаштырдылар.

Күңелендә тирән эз калдырган хатирәләрне яңартуы аңа бик авыр. Хатын-кызларны урманда эшләткәннәрен, аларны этләр белән конвой астында озата барганнарын хәтерли Мария. Анда Дон елгасы аша күпер салу өчен агач кискәннәр. Балаларга да тик утырырга ярамаган: йөри алган картлар белән бергә алар такта ташыган, төрле авыр эшләрне башкарган. Кечкенә генә гаеп өчен дә камчы белән кыйнаганнар һәм ашарга бирмәгәннәр. Өзлексез ачлык тойгысы – кешенең, бигрәк тә ныгып җитмәгән балаларның, ихтыярын сындырырга сәләтле иң каты сынау. Ләкин алар чыдаган, ә күпләр ачлыктан һәм әсирлектәге түзә алмаслык шартлардан үлгән. “Качарга маташкан өчен пуля алырга яки овчаркалардан таланырга мөмкин булган коточкыч җирдә дә кешелеклелеген югалтмаган, соңгы кисәк ризыгын хәлсезләр белән бүлешкән кешеләргә чиксез рәхмәтлемен, - дип кабатлый юбиляр. – Тоткынлыкта без 8 ай булдык...”

Концлагерьдан азат ителгәннән соң, тоткыннар үзләренең ярым җимерек йортларына кайткан. Мариянең әтисе һәм абзыйсы сугышта һәлак булган. Хатын-кызларга һәм балаларга сугыштан соңгы тормышларын үзләренә җайга салырга туры килгән. Мария мәктәптә белем алган, аннары һөнәрчелек училищесына укырга кергән, кияүгә чыккан. Гаиләдә кызлары Нина туган. 1958 елда Зыковлар Башкортстанга күчеп килгән һәм Стәрлетамак шәһәрендә төпләнгән. Икесе дә СМП-185 төзелеш оешмасында эшләгән – ире участок мастеры, прораб, үзе штукатур-маляр булган, аннары җәмәгать туклануы оешмасы коллективына күчкән.

Стәрлетамак районына Мария Семеновна ире вафат булгач күченгән. Якыннары белән бик матур Наумовка авылында төпләнгән. Юбилярның оныгы Ольга Сергеевна сөйләвенчә, әбисе пенсиягә чыккач та шәһәргә эшкә йөрүен дәвам иткән. Ул үз эшен бик яраткан, аны хөрмәт иткәннәр һәм намуслы хезмәте өчен берничә тапкыр бүләкләгәннәр. Мария Семеновна – хезмәт ветераны, коммунистик хезмәт ударнигы, ул актив һәм битараф түгел һәм, олы яшьтә булуына карамастан, уртак эшләрдән читтә калырга теләми.

Шулай юбиляр күңеленә якын кешеләр белән Наумовкада яшәвен дәвам итә һәм хәзер инде авылны үзенең икенче туган ягы дип исәпли. Өстәвенә, биредәге күп кенә объект аның сөекле тормыш иптәше катнашлыгында төзелгән. Ул тормышын бакчасыз күз алдына китерә дә алмый һәм яңа йортта яшәргә тели, аны тату гаиләнең дүрт буынының уртак көче белән төзегәннәр.

Мария Семеновна үсеп килүче буынга патриотик тәрбия бирүгә һәрчак вакыт бүлгән. Хәзер сирәгрәк булса да, җирле колледж яшьләре һәм мәктәп укучылары белән очрашып тора, аларга Бөек Ватан сугышына туры килгән авыр балачагы турында сөйли. Мондый очрашулар ветеранга кешеләргә кирәк булуын тоярга ярдәм итә. Чөнки буыннар бәйләнеше булганда, илебезнең үткәне, аның героик саклаучылары һәм дәһшәтле чорда исән калган гади гражданнар турында хәтер яши. Мария Семеновна Зыкова, барлык өлкән буын вәкилләре кебек үк, бәйләүче җеп булып тора һәм хәтерне бер генә мизгелгә дә өзәргә ирек бирми. Яшьләр балигъ булмаган концлагерь тоткыны (бу статус аңа 2001 елда бирелгән) булган әбекәйнең хатирәләрен кызыксынып тыңлый, аның ныклыгына һәм тормыш сөючәнлегенә соклана.

Бөек Җиңүнең 81 еллыгы көнне Наумовка авылында тантаналы чара узды. Анда хөрмәтле кунаклар исәбендә Мария Семеновна Зыкова да катнашты һәм, сәламәтлеге еш кына сынатуга карамастан, тирән хис белән җыелган яшь буынга мөрәҗәгать итте: “Тынычлыкны, якыннарыгызны саклагыз, Туган илне яратыгыз! Барыгызга да иминлек һәм бәхет телим”.

Әйе, кадерле әби-бабаларыбызның рух ныклыгына көнләшерлек тә. Чөнки ул сугышта катнашучыларның һәм аның шаһиты булганнарның барысын да, тормыш авырлыкларына карамастан, тынычлыкка омтылыш берләштерә, алар илне саклап калганнар, фашизмны җиңгәннәр һәм үзләренең өлешенә төшкән һәм лаеклы кичергән сынауларны балаларына, оныкларына һәм туруннарына күрергә язмасын дип тели.

Л. ПЫЛАЕВА.

Фото М. Зыкованың гаилә архивыннан.